على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1339

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خرء ( xar ' ) م . ع . خرئ خرء و خراءة و خراءة و خروءة ( از باب سمع ) : ريد و پليدى انداخت . خرء ( xor ' ) ا . ع . پليدى مردم و ستور و جز آن . ج : خروء و خران . خرا ( xer ) ص . پ . مشتق از خريدن بمعنى خريد . خراء ( xer ' ) ا . ع . اسم است ريدن را . و يا جمع خرء است . خراءة ( xer at ) ا . ع . اسم است ريدن را . خراءة ( xer at ) و ( xar at ) م . ع . خرئ خرء و خراءة و خراءة . مر . خرء . خراب ( xar b ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - ويران - مقابل آباد - . و تباه و نابود و ضايع و پايمال و منهدم و مهجور و مخروب و تاخت و تاراج شده و تباه شده و فاسد شده . و نشست و مست و لا يعقل و مست و بى خود از شراب . و شرير و فاسد . و خوار و ذليل و خراب شدن : ويران شدن و پايمال گشتن . و تاراج شدن . و خراب كردن : ويران كردن و پايمال كردن و نابود كردن . و زيان كردن و ضرر رسانيدن و تباه كردن و پژمرده كردن و فاسد نمودن . خراب ( xar b ) ص . ع . ويران . ج : اخربة و خرب . خراب ( xar b ) م . ع . خرب خرابا ( از باب سمع ) : ويران شد . خراب ( xer b ) ع . ج . خرب . خراب ( xorr b ) ع . ج . خارب . خراب آباد ( xar b - b d ) ا . پ . گيتى و جهان و اين عالم . خرابابه ( xor b be ) ا . پ . آبى كه آهسته از ميان خندق و يا ساحل و يا پشته جارى گردد و قطره قطره درآيد . خرابات ( xar b t ) ا . پ . شراب خانه و بوزه خانه و قمار خانه و مانند آن . خراباتى ( xar b ti ) ا و ص . پ . كسى كه در خرابات و مىخانه تردد كند و اهل خرابات باشد . و مردم بىسر و سامان . خراب باطن ( xar b - b ten ) ص . پ . بد نهاد . خرابة ( xer bat ) و ( xar bat ) م . ع . خرب بابل فلان خرابة و خرابة و خربا و خروبا ( از باب نصر ) : دزديد شتر فلان را . خرابة ( xor bat ) ا . ع . رسن از پوست درخت . و سنگى پهن كه در آن سوراخ كرده رسن استوار كنند . خرابة ( xor bat ) و ( xarr bat ) و ( xorr bat ) ا . ع . مغاكچهء سرين . و سوراخ سوزن . خرابة ( xerr bat ) ا . ع . طرف بينى . خرابة ( xorr bat ) ع . ج . خارب . خرابتان ( xerr bat ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه - دو طرف بينى از راست و چپ . خراب خسته ( xar b - xaste ) ص . پ . مخروبه و خراب شده . خرابص ( xar bes ) ع . ج . خربصة و خربصة . خرابل ( xar bel ) ع . ج . خرنبل . خرابه ( xar be ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ويرانه و جاى آباد كه ويران شده باشد . و آثار و نشانه‌هائى كه علامت آبادانى جائى بود . و ملك غنيم . خرابه ( xor be ) ا . پ . آبى كه از استخر و تالاب تراوش كند و جوئى كه از استخر بجهة زراعت كنند . و نام بيخى . خرابها ( xar bah ) ا . پ . ويرانيها . ج . خرابه . خرابى ( xar bi ) ا . پ . ويرانى . و زيان و ضرر . و تاخت و تاراج . و تباهى و فساد . خراة ( xar t ) ا . ع . نام يكى از دو ستارهء زبرة الاسد . خرات ( xor t ) ع . ج . خروة ( xorvat ) . خراتان ( xar t ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه - دو ستارهء روشن در دوش اسد كه آنها را زبرة الاسد گويند . خراتگين ( xar tagin ) ا . پ . نوعى از سلاح جنگ كه پوشند و در بركنند . خراتين ( xar tin ) ا . پ . كرمى كه در ميان گل نرم توليد مىگردد و اين كلمه مركب است از دو لفظ خر و آتين يعنى در گل بهم رسيده . خراج ( xar j ) و ( xor j ) ا . ع . باج . ج : اخرجة . و قوله صلى اللّه عليه و آله : الخراج بالضمان يعنى مكسوبهء غلام براى مشترى است بدان جهة غلام در ضمان اوست و صورتش آنست كه شخصى غلامى خريد كرده مدتى به كار تجارت دارد و بعد از آن در وى عيبى بيند كه فروشنده بر وى پنهان كرده در اين صورت مشترى را رد غلام است بر بايع و بر بايع رد ثمن بر مشترى و مكسوبهء غلام براى مشترى حلال است بدان‌جهت كه غلام در ضمان مشترى بود اگر هلاك شدى از مال مشترى هلاك شدى . خراج ( xer j ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - محصول زمين . و باج و جبا و چندا و هز و آنچه را كه پادشاه و حاكم از رعايا گيرند . و گفته‌اند كه خراج آن چيزى است كه از حاصل مزروعات گيرند و باج آن چيزى است كه جهة حق صيانت و حفاظت از سوداگران گيرند . و خراج سر : پول سرى و پولى كه در سرشمارى از رعايا گيرند . و جزيه . و خراج مال : ماليات ديوان . و خراج مصر : بوسه . و قند و نبات و شكر . خراج ( xor j ) ا . ع . ريش . و دميدگى بر روى پوست . خراج ( xar je ) ع . كلمهء فعل يعنى بيرون